منابع و ماخذ پایان نامه امام صادق، امام رضا (ع)

دانلود پایان نامه

شرف مشرّفند.142
خدا نكند عاقبت معاصى منتهى بشود به ملكات و اخلاق ظلمانى زشت، و آنها منتهى شود به رفتن ايمان و مردن انسان با حال كفر، كه جهنم كافر و جهنم عقايد باطله از آن دو جهنم بمراتب سخت‏تر و سوزان تر و ظلماني تر است.143
البته همانطور که در بخش ابواب بهشت وجهنم گفته شد محدود کردن هر مسأله اي از عالم آخرت به تعداد خاص کار ناصحيح است چون آن عالم از جنس اين دنيا نيست که بتوان با قياس با هم محدودش کرد چنانچه امام خميني پس از ذکر مراتب سه گانه ي بهشت وجهنم در وصف شدت عذاب مي فرمايند:” در علوم عاليه ثابت شده است كه مراتب اشتداد غير متناهى است هر چه تو تصور كنى و تمام عقول تصور كنند شدت عذاب را، از آن شديدترهم ممكن است.”144
2-4-3 مناسبات آن با آيات وروايات
2-4-3-1 انواع واقسام بهشت در قرآن وروايات
قرآن كريم براي مؤمنان درجاتي را نزد پروردگارشان قائل شده است ودر آيات متعددي ازاين درجات نام برده است.145 بيشتر مفسران درجات را در آيات مزبور درجات بهشت دانسته‌‌اند.146و گفته اند مقصود از درجات منازلى است كه بندگان پرهيزگار در بهشت دارند و چنان‌‌كه مردم در ايمان و عمل صالح متفاوت‌‌اند در منازلشان نزد خدا نيز متفاوت هستند.147
از امام صادق (ع) نقل شده: نگوييد بهشت يکي است، خداوند مي فرمايد (من دونهما جنتان) و نگوييد بهشت درجه واحده دارد.148
پيامبر (ص) نقل شده: بهشت به سه درجه تقسيم مي شود، بالاترين درجه آن براي کسي است که محبت قلبي به پيامبر (ص) و آلش دارد و با دست و زبانش ايشان را ياري دهد، درجه دوم براي کسي است که محبت قلبي دارد و نصرت زباني و درجه سوم براي کسي است که فقط محبت قلبي داشته باشد. 149 از آنجا كه حقيقت بهشت چيزي جز محبت به ولايت نيست بنابراين مراتب ودرجات آن نيز منطبق بر ميزان محبت به اوليا وائمه ع مي باشد.
گرچه در قرآن كريم به شمار درجات بهشت اشاره‌‌اى نشده است؛ ولى برخى روايات آنها را 100 درجهو برخى ديگر به شمار آيات قرآن دانسته است.150 شايد وجه آن اين باشد كه مراتب ايمان نامحدود بوده، محدود كردن درجات بهشت به عدد 100 يا اعداد ديگر از قبيل بيان كثرت است.151
در قرآن كريم از بهشت هاي متعددي سخن به ميان آمده است. مفسران با استناد به آيات 46 و 62 سوره الرحمن بهشتها را 4 تا دانسته‌‌اند كه دو تاى از آنها در مقام و مرتبه‌‌اى برتر از دو بهشت ديگر است.152 قرآن ابتدا از دو بهشت نام برده: “و لِمَن خافَ مَقامَ رَبِّهِ جَنَّتان”(الرحمن/46) و آن را پاداش نيكوكاران مى‌‌داند:”هَل جَزاءُ الاِحسـنِ اِلاَّ الاِحسـن”.(الرحمن/ 60) سپس دو بهشت ديگررا كه در رتبه پايين‌‌ترند مطرح مى‌‌كند: “و مِن دونِهِما جَنَّتان * … * مُدهامَّتان * … * فيهِما عَينانِ نَضّاخَتان * … * فيهِما فـكِهَةٌ و نَخلٌ و رُمّان”.(الرحمن/62 ـ 68) در حديثى از پيامبر(صلى الله عليه وآله) در وصف اين بهشتها آمده كه بناى دو تا از آنها و هرچه در آن است از طلا و براى پرهيزگاران و دو بهشت ديگر از نقره و براى اصحاب يمين آماده شده است.153
در روايتي از امام باقر (ع) بر اين بهشت هاي چهارگانه تأکيد شده است:
أما الجنان المذکوره في الکتاب فإنهن جنة عدن و جنة الفردوس و جنة النعيم و جنة‌ المأوي.154
مانيز به استناد اين روايت به توضيح اين بهشت هاي چهارگانه از لحاظ خصوصيات، شرايط ورود و ساکنين آن ها، شباهت ها و تفاوت هاي آنه مي پردازيم.
2-4-3-1- 1تبييني ازجنت نعيم وساکنان آن
نعيم به معناي نعمت و سرخوشي است155 و هر چيزي كه بتواند خيال آدمي را از هر گونه نگراني بدور كند156.نام اين جنت هفت مرتبه در قرآن آمده آست.
خداوند در قرآن در آيات متعددي تعبير ارث بردن را در مورد بهشت به كار مي برد.157مانيز به مناسبت آيه ي ” وَ اجْعَلْني‏ مِنْ وَرَثَةِ جَنَّةِ النَّعيمِ “(شعرا، 85)؛ كه در آن تعبير ارث در مورد جنت نعيم به كار رفته است به معناي ارث پرداخته ودر مرحله بعدي سعي خواهيم كرد وارثان اين بهشت نعيم را دسته بندي كنيم.
در معناي ارث
معناى ارث تملك مال و يا هر چيز قابل انتفاعى است از كسى كه قبلا او مالك بوده و با زوال، ملك او به ديگرى منتقل شده، مانند فرزند كه از پدر ارث مى‏برد يعنى پدر مى‏ميرد و مالى باقى مى‏گذارد و فرزند آن را ارث مى‏برد، و يا انبيا كه از دنيا مى‏روند و علم را براى بازماندگان و ورثه خود يعنى علما به ارث باقى مى‏گذارند و يا مردم مى‏ميرند و زمين و آنچه را كه در آن است براى مالك اصليش خداى تعالى به ارث باقى مى‏گذارند. در همه اين موارد معناى انتقال از غير در كلمه ارث نهفته است. ، استعمال اين لفظ براي بهشتيان به اين دليل است كه خداى تعالى بهشت را آفريد تا تمامى بندگانش با سرمايه عمل صالح آن را بدست آورند، ولى كفار با ارتكاب شرك و معاصى، خود را از آن محروم ساختند در نتيجه بهشت به ارث مؤمنين در آمد، پس در حقيقت مؤمنين با عمل صالح خود آن را از ديگران ارث برده‏اند چنان كه مى‏فرمايد:
” أُولئِكَ هُمُ الْوارِثُونَ الَّذِينَ يَرِثُونَ الْفِرْدَوْسَ” مؤمنون/11
و از قول اهل جنت مى‏فرمايد:
” الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي صَدَقَنا وَعْدَهُ وَ أَوْرَثَنَا الْأَرْضَ نَتَبَوَّأُ مِنَ الْجَنَّةِ حَيْثُ نَشاءُ” 158
راغب در مفردات در باره معناى آيه مورد بحث وارث بهشت گفته است:” ارث” و” وراثت” به معناى انتقال قهرى و بدون معامله دسترنج كسى است به غير، و به همين جهت مالى را كه از ميت به وارثش منتقل مى‏شود” ميراث”گويند.راغب اضاف
ه كرده كه اين كلمه به معناى منافعى كه در تحصيلش رنج و زحمتى تحمل نشده .159
در روايات هم آمده كه براى هر انسانى در بهشت، منزلى و در آتش منزلى است، و چون كسى بميرد و داخل آتش شود، سهم بهشت او را به ارث به اهل بهشت مى‏دهند.160
اكنون به دسته بندي مصاديقي از اين وارثان مي پردازيم:
1- مومنان وكساني كه عمل صالح انجام مي دهند.
طبق آيه ي:
إنّ الّذين آمنوا و عملوا الصّالحات لهم جنّاتُ النّعيم خالدينَ فيها وعد الله حقّا و هو العزيز الحکيم (لقمان، 9و 8)؛
ولي کساني که ايمان آورده و عمل صالح انجام داده اند باغ هاي پر نعمت بهشت از آن آنهاست، جاودانه در آن خواهند ماند اين وعده حتمي الهي است و اوست عزيز و حکيم.
2ــ مخلصين
إلّا عبادالله المخلصين أولئکَ لهم رزقٌ معلومٌ فواکهُ و هم مکرمونَ في جنّات النّعيم (صافات، 43ــ40)؛
جز بندگان مخلص خدا که از اين کيفرها برکنارند، براي آنان روزي معين و ويژه اي است، ميوه هاي گوناگون پر ارزش و آن ها گرامي داشته مي شوند در باغ هاي پرنعمت بهشت.
3ـ مقربين
و السّابقونَ السّابقونَ أولئک المقرّبون في جنّاتِ النّعيم (واقعه، 12ــ10)؛
و سومين گروه پيشگامان پيشگامند، آنان مقربان اند، در باغ هاي پر نعمت بهشت جاي دارند.
فأمّا إن کان من المقرّبينَ فروحٌ و ريحانٌ و جنّتُ نعيمٍ (واقعه، 89 ــ 88)؛
پس اگر او از مقربان باشد، در روح و ريحان و بهشت پر نعمت است.
4ــ متقين
إنّ للمتّقينَ عند ربّهمْ جنّات النّعيم (قلم، 34)؛
مسلماً براي پرهيزکاران نزد پروردگارشان باغ هاي پر نعمت بهشت است.
5ـ شيعيان
از امام صادق (ع) منقول است:
إن الله سيجمع لنا و لشيعتنا الدنيا و الآخرة و يدخلهم جنات النعيم و يدخل عدونا الجحيم. 161
6ـ قاريان سوره انبيا
از امام صادق (ع) منقول است:
من قرأ سورة‌ الانبياء حباً لها کان کمن رافق النبيين اجمعين في جنات النعيم. 162
7ـ خاشعان
از پيامبر (ص) منقول است:
من بکي من خشية الله أدخله الله جنات النعيم 163
2-4-3-1-2 تبييني از جنت عدن وساکنان آن
جنات عدن به معني جنات محل اقامت164 و نيز محل استقرار است و معدن به خاطر آن که محل استقرار جواهر است به اين نام خوانده مي شود.165
بعضي از مفسران گفته‏اند جنات عدن، وسط بهشت است که در واقع باغ‏هاي بهشتي محسوب مي‏شود اما از بس گسترده است به طوري که هر گوشه‏اي از آن گويي بهشت مستقلي است.166جنات عدن از عالي‏ترين مراتب بهشت است و با توجه به معناي لغوي کلمه عدن، اين مکان، در وسط و متن بهشت قرار دارد.167
آيه اشاره دارد به اين‏که افراد صالح يک خانواده در بهشت نيز در کنار يکديگرند و از مصاحبت يکديگر لذّت مي‏برند. با توجه به اين‏که ذکر عنوان بعضي از افراد خانواده مثل پدر، همسر و فرزند دلالت بر خصوصيتي ندارد و شامل همه افراد خانواده مي‏شود، عدم ذکر نام مادر به جهت آوردن کلمه ازواج است که پدر و مادر هردو را شامل مي‏شود.
نام اين جنت 9 مرتبه در قران استعمال شده است.ساکنان آن در قرآن اينگونه شمرده شده اند:
1ـ مؤمنان وکساني که عمل صالح انجام مي دهند
إنّ الّذين آمنوا و عملوا الصّالحات إنّا لا نُضيعُ أجر‌َ من أحسنَ عملاً أُولئک لهم جنّاتُ عدنٍ تجري من تحتهم الأنهار… (کهف، 31ــ30)168؛
مسلماً کساني که ايمان آوردند و کارهاي شايسته انجام دادند ما پاداش نيکوکاران را ضايع نخواهيم کرد، آن ها کساني هستند که بهشت جاودان براي آنان است باغ هايي از بهشت که نهرها از زير درختانش جاري است.
2ـ عباد الرحمن
جنّاتِ عدنٍ الّتي وعدَ الرّحمنُ عبادهُ بالغيب إنّهُ کانَ وعدهُ مأتيا (مريم/ 61)؛
وارد باغ هايي جاوداني مي شوند که خداوند رحمان بندگانش را به آن وعده داده است هرچند آن را نديده اند مسلماً وعده خدا تحقق يافتني است.
3ـ متقين
وَ قيلَ لِلَّذينَ اتَّقَوْا ما ذا أَنْزَلَ رَبُّكُمْ قالُوا خَيْراً لِلَّذينَ أَحْسَنُوا في‏ هذِهِ الدُّنْيا حَسَنَةٌ وَ لَدارُ الْآخِرَةِ خَيْرٌ وَ لَنِعْمَ دارُ الْمُتَّقينَ .جنّاتُ عدنٍ يدخلونها تجري من تحتها الأنهار لهم فيها ما يشاءونَ کذلک يجزي اللهُ المتّقين (نحل/31و30) 169؛
از پرهيزگاران پرسند: پروردگار شما چه چيز نازل كرده است؟ گويند: بهترين را. به آنان كه در اين دنيا نيكى كنند، نيكى پاداش دهند و سراى آخرت نيكوتر از آن است و جايگاه پرهيزگاران چه جايگاه خوبى است. باغ هايي از بهشت جاويدان است که همگي وارد آن مي شوند نهرها از زير درختانش مي گذرد هرچه بخواهند در آن جا هست خداوند پرهيزگاران را چنين پاداش مي دهد.
4ـ مؤمنين مجاهد
يغفر لکمْ ذنوبکم و يدخلکم جنّاتٍ تجري من تحتها الأنهار و مساکنَ طيبةً في جنّاتِ عدنٍ ذلک الفوزُ العظيم (صف/12)؛
اگر چنين کنيد گناهانتان را مي بخشد و شما را در باغ هايي از بهشت وارد مي کند که نهرها از زير درختانش جاري است و در مسکن هاي پاکيزه در بهشت جاويدان جاي مي دهد و اين پيروزي عظيم است.
5ـ صبر، اقامه نماز وانفاق
وَ الَّذينَ صَبَرُوا ابْتِغاءَ وَجْهِ رَبِّهِمْ وَ أَقامُوا الصَّلاةَ وَ أَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْناهُمْ سِرًّا وَ عَلانِيَةً وَ يَدْرَؤُنَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ أُولئِكَ لَهُمْ عُقْبَى الدَّار.جنّاتُ عدنٍ يدخلونها و من صلح من آبائهم و أزواجهم و ذرّياتهم و الملائکة يدخلونَ عليهم من کلّ بابٍ (رعد/23و22)؛
همان باغ هاي جاويدان بهشتي که وارد آن مي شوند و همچنين پ
دران و همسران و فرزندان صالح آن ها و فرشتگان از هر دري بر آنان وارد مي گردند. و كسانى كه براى طلب رضاى پروردگارشان صبورى كردند و نماز برپا داشتند و از آنچه روزيشان داديم در نهان و عيان انفاق كردند، و بدى را به نيكى برطرف ساختند، نيك فرجامى سراى آخرت براى آنهاست.
5ـ متقربين
از امام صادق (ع) منقول است: خداوند به موسي فرمود:
يا موسي ما تقرب الي المتقربون بمثل الورع عن محارمي فإني أبيحهم جنات عدن لا أشرک معهم احداً.170
6ـ مسلمانان
از امام صادق (ع) منقول است: خداوند در مورد پيامبر اسلام (ص) به عيسي (ع) چنين فرمود:
دينه الحنيفية و قبلته مکية و هو من حزبي و أنا معه فطوباه طوباه له الکوثر و المقام الأکبر من جنات عدن.171
ــ از امام رضا (ع) منقول است: وقتي موسي از خدا خواست امّت محمد (ص) را ببيند، خداوند به او فرمود:
إنک لن تراهم و ليس هذا أوان ظهورهم کن سوف تراهم في

دیدگاهتان را بنویسید